by Dobrze wyposażona domowa apteczka pozwala szybko zareagować na różne dolegliwości – od bólu głowy, przez gorączkę, po nagłe urazy. Choć wiele leków przeciwbólowych działa w oparciu o podobne mechanizmy, różnią się one szczegółami, które decydują o ich zastosowaniu. Które preparaty warto zawsze mieć pod ręką?
Jak działają leki przeciwbólowe?
Dostępne bez recepty leki przeciwbólowe wpływają na aktywność enzymów zwanych cyklooksygenazami (COX). Odpowiadają one za produkcję prostaglandyn – związków, które nasilają stan zapalny, podnoszą temperaturę ciała i uwrażliwiają receptory bólowe.
W praktyce wyróżniamy dwie główne grupy leków:
- paracetamol – działa wyłącznie ośrodkowo (w mózgu i rdzeniu kręgowym). Obniża gorączkę i łagodzi ból, ale nie ma właściwości przeciwzapalnych,
- niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) – to np. ibuprofen, naproksen, deksketoprofen czy kwas acetylosalicylowy. Działają zarówno ośrodkowo, jak i obwodowo, czyli bezpośrednio w tkankach. Dzięki temu nie tylko zmniejszają ból i gorączkę, ale także ograniczają toczący się tam proces zapalny.
Powyższe leki stosuje się w wielu sytuacjach – przy bólu głowy, zębów, miesiączkowym, mięśniowym, pourazowym, towarzyszącym przeziębieniu lub grypie czy po różnego rodzaju zabiegach i operacjach[1].
Leki przeciwbólowe na objawy infekcji
Najczęstszą przyczyną infekcji sezonowych są wirusy – w takiej sytuacji leczenie polega na łagodzeniu objawów. Leki przeciwbólowe mogą pomóc obniżyć gorączkę czy uśmierzyć ból głowy lub mięśni i stawów. Preparaty stosowane zwykle w takich wskazaniach to:
- paracetamol – podstawowy lek przeciwgorączkowy, składnik większości preparatów na przeziębienie w formie saszetek, jest też stosowany u dzieci i niemowląt w postaci syropów, kropli lub czopków,
- ibuprofen – również może zbić gorączkę, a przy tym złagodzić stan zapalny. To druga substancja bezpieczna dla dzieci – spotkamy ją w formie syropów i czopków,
- kwas acetylosalicylowy – od lat jest jednym z najpopularniejszych leków na przeziębienie dla osób dorosłych, ze względu na przypisywane mu działanie napotne. Co ciekawe, w rzeczywistości każdy preparat przeciwgorączkowy powoduje zwiększoną potliwość – jest ona związana z naturalnym mechanizmem obniżania temperatury ciała[2].
NLPZ w doraźnym leczeniu ostrego bólu różnego pochodzenia
W przypadku nagłego bólu – np. zęba, pleców czy po urazie – liczy się szybkie uśmierzenie dolegliwości. W takich sytuacjach szczególnie przydatne są leki przeciwzapalne i przeciwbólowe z grupy NLPZ, np. deksketoprofen. Ze względu na mechanizm działania, znajdują one zastosowanie w różnych typach bólu – od menstruacyjnego, przez problemy stomatologiczne, aż po przeciążenia lub urazy mięśni i stawów.
Oprócz typowego blokowania enzymów COX deksketoprofen dodatkowo wpływa na przewodzenie bodźców bólowych. Dzięki temu może zapobiegać utrwaleniu dolegliwości i przejściu bólu w postać przewlekłą. Lek ten zaczyna działać po ok. 30-60 minutach od podania. Ze względu na niewielkie ryzyko działań niepożądanych, możemy skrócić ten czas, stosując go na pusty żołądek[3].
Kompletując domową apteczkę, warto kierować się nie tylko popularnością leków, ale ich mechanizmem działania i bezpieczeństwem stosowania. Pamiętajmy jednak, że preparaty dostępne bez recepty służą do doraźnego łagodzenia dolegliwości. Jeśli ból często powraca, nasila się lub nie postępuje po podaniu leku, wymaga konsultacji z lekarzem.
[1] Liczner, G. (2022). Leczenie bólu w gabinecie lekarza rodzinnego. Gabinet Prywatny, 286(6), 36-45.
[2] Tuszyński P. K. (red.), Leki pierwszego wyboru, Wydawnictwo Farmaceutyczne, Kraków 2020.
[3] Woroń, J. (2020). Dlaczego w bólu ostrym należy rozważyć zastosowanie deksketoprofenu? Forum Medycyny Rodzinnej, 14(2): 51-56.
Artykuł sponsorowany
